Het werk van Gysbert Japicx is historisch Fries, geen hedendaagse spreektaal met een ouder lettertype. Spelling, woordvolgorde en klanknotatie horen bij zijn poging om de taal nauwkeurig en literair bruikbaar vast te leggen. Wie alleen naar een moderne vertaling kijkt, mist daarom een deel van het experiment.
Friessche Tjerne en de vroege zichtbaarheid
In 1640 verscheen Friessche Tjerne. De tekst laat een Friese stem optreden in een gedrukt literair verband. Het belang zit niet alleen in ‘de eerste keer’, want Fries kende oudere schriftelijke tradities. Doorslaggevend is de bewuste vroegmoderne positionering: het Fries wordt gebruikt voor een tekst die zich kan meten met literaire vormen van omliggende talen.
De titel en taal van oude drukken kunnen per catalogus anders worden weergegeven. Zoek daarom niet uitsluitend op een gemoderniseerde spelling. Bibliotheken koppelen Gysbert Japicx ook aan naamsvarianten als Gijsbert Japiks, Gijsbert Jacobsz en Japix.
De Friesche Rymlerye
De grote bundel verscheen in 1668, twee jaar na zijn overlijden. Hij brengt verschillende genres samen: liederen, religieuze bewerkingen, liefdespoëzie, dialogen en gelegenheidsteksten. De bundel is geen strak modern ‘verzameld werk’. Juist de afwisseling toont hoe breed Japicx de draagkracht van het Fries wilde demonstreren.
Bij religieuze teksten is het nuttig te kijken naar de bron die hij bewerkte. Bij liederen hoort de vraag of een melodie bekend was. Bij dialogen verdient de sociale stem aandacht: wie spreekt, in welk register, en wat doet humor met de status van de taal?
Bekijk de facsimile
Let op titelblad, typografie, marges en volgorde. Een druk is ook een object.
Lees een bezorgde editie
Gebruik toelichting om spelling en varianten te begrijpen, niet om het origineel weg te poetsen.
Lees hardop
Ritme en klinkers laten horen waarom lied en poëzie meer zijn dan informatie.
Controleer de context
Vergelijk datering, genre en bron voordat je een regel als levensfeit gebruikt.
Digitale toegang en zorgvuldig citeren
DBNL biedt bibliografische gegevens en digitale toegang tot oorspronkelijke publicaties en latere edities. Een digitale tekst is bijzonder bruikbaar om te zoeken, maar een scan en een transcriptie beantwoorden verschillende vragen. Citeer daarom altijd de gebruikte editie en, waar mogelijk, pagina of tekstnummer.
Oude teksten zijn vrij van modern auteursrecht, maar moderne inleidingen, vertalingen en annotaties kunnen wel beschermd zijn. Deze site neemt daarom geen complete hedendaagse vertalingen over. Ze biedt context en verwijst naar de editiehouder.